ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁੰਵਰ ਰਵਿੰਦਰ ਵਿੱਕੀ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ‘ਜ਼ਿੰਦਾ ਸ਼ਹੀਦ’, ਬਿਨਾਂ ਵਰਦੀ ਤੋਂ ਸਿਪਾਹੀ; ਜਾਣੋ ਕਹਾਣੀ
ਵਿੱਕੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਦੋਸਤ, ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਗੁਰਦੀਪ ਸਲਾਰੀਆ, 23ਵੀਂ ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਸਨ। ਦਸੰਬਰ 1995 ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੁਰਦੀਪ ਨੂੰ ਛੁੱਟੀ 'ਤੇ ਪਠਾਨਕੋਟ ਦੇ ਸਲਾਰੀਆ ਚੌਕ 'ਤੇ ਮਿਲੇ। ਇਸ ਚੌਕ ਦਾ ਨਾਮ ਗੋਰਖਾ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦੇ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਪਰਮਵੀਰ ਚੱਕਰ ਜੇਤੂ ਕੈਪਟਨ ਗੁਰਬਚਨ ਸਲਾਰੀਆ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਅੱਜ 15 ਅਗਸਤ ਹੈ। ਪੂਰਾ ਦੇਸ਼ ਆਪਣਾ 80ਵਾਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਸ ਮਨਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤਿਰੰਗਾ ਲਹਿਰਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਤਿਰੰਗੇ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟਿਆ ਕੋਈ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ਖ਼ਸ ਹਨ ਕੁੰਵਰ ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਿੱਕੀ ਜੋ ਪਠਾਨਕੋਟ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਵਿਦਾਇਗੀ ਲਈ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਭੀੜ ਖਿੰਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਿੱਕੀ ਸ਼ਹੀਦ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
400+ ਸ਼ਹੀਦ ਸੈਨਿਕ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ, 5,000+ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਅਤੇ 300+ ਦਿਨ ਸ਼ਹੀਦ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਖੁਦ ਫੌਜੀ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੌਜ ਅਤੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਦੋਵਾਂ ਦੁਆਰਾ “ਜ਼ਿੰਦਾ ਸ਼ਹੀਦ” ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਰਾਹ ‘ਤੇ ਕਿਉਂ ਲਿਆਂਦਾ? ਸ਼ਹੀਦ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਲੜਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਸ਼ੋਕ ਚੱਕਰ ਵਿਜੇਤਾ ਸ਼ਹੀਦ ਦੀ ਭੈਣ ਲਈ SDM ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਲਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕਿਵੇਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ? ਅਤੇ ਵਿੱਕੀ ਕਿਉਂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਦਦ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਦੋਸਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੇ ਬਦਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਵਿੱਕੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਦੋਸਤ, ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਗੁਰਦੀਪ ਸਲਾਰੀਆ, 23ਵੀਂ ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਸਨ। ਦਸੰਬਰ 1995 ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੁਰਦੀਪ ਨੂੰ ਛੁੱਟੀ ‘ਤੇ ਪਠਾਨਕੋਟ ਦੇ ਸਲਾਰੀਆ ਚੌਕ ‘ਤੇ ਮਿਲੇ। ਇਸ ਚੌਕ ਦਾ ਨਾਮ ਗੋਰਖਾ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦੇ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਪਰਮਵੀਰ ਚੱਕਰ ਜੇਤੂ ਕੈਪਟਨ ਗੁਰਬਚਨ ਸਲਾਰੀਆ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉੱਥੇ, ਗੁਰਦੀਪ ਨੇ ਵਿੱਕੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਅਜਿਹੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਬਣਨ। ਵਿੱਕੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾ ਕਹਿਣ। ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਗੁਰਦੀਪ ਡਿਊਟੀ ‘ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। 14 ਜਨਵਰੀ, 1996 ਨੂੰ ਵਿੱਕੀ ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਿਲਟਰੀ ਬੋਰਡ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ਗੁਰਦੀਪ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿੱਕੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਵਾਲ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਕੌਣ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਕੁਰਬਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1996 ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਸੈਨਿਕ ਪਰਿਵਾਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰਦੀਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਕਰਨਲ ਸਾਗਰ ਸਿੰਘ ਸਲਾਰੀਆ, ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ।
400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀਆਂ ਅੰਤਿਮ ਰਸਮਾਂ, 5 ਹਜ਼ਾਰ+ ਸਮਾਗਮ
ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਵਿੱਚ ਵਿੱਕੀ ਨੇ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਹੀਦ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅੰਤਿਮ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਹੀਦ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੁਣ ਤੱਕ 5 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 200 ਸ਼ਹੀਦ ਸੈਨਿਕਾਂ ਲਈ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਵਸ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ਹੀਦ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਹੀਦ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲਿਆ ਹੈ। ਕੌਂਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਅਤੇ ਪਠਾਨਕੋਟ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਗੇਟਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਅਮਰ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।
ਅਸ਼ੋਕ ਚੱਕਰ ਜੇਤੂ ਦੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਐਸਡੀਐਮ ਬਣਵਾਇਆ
2 ਜਨਵਰੀ, 2004 ਨੂੰ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਜੰਮੂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਸਿੰਘ, Quick Action ਟੀਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜੇ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਅਸ਼ੋਕ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਮਿਲਿਆ, ਪਰ ਮਾਮਲਾ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧਿਆ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਕੈਪਟਨ ਜਨਮੇਜ ਸਿੰਘ ਠਾਕੁਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ, ਜਯੋਤਸਨਾ ਸਿੰਘ ਲਈ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ। ਵਿੱਕੀ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਸੈਨਿਕ ਪਰਿਵਾਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਲੜਾਈ ਲੜੀ। ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਯੋਤਸਨਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲੀ। ਅਧਿਕਾਰਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਹੁਣ ਐਸਡੀਐਮ ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਵਿੱਕੀ ਨੂੰ 2001 ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ “ਜ਼ਿੰਦਾ ਸ਼ਹੀਦ” ਦਾ ਨਾਮ
ਵਿੱਕੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ 2000 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਐਂਟੀ-ਟੈਰਰਿਸਟ ਫਰੰਟ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮਨਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੱਟਾ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਉਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਬਿੱਟਾ ਨੇ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਕਈ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ। 2001 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਵਿੱਕੀ ਨੂੰ ਸਟੇਜ ਤੋਂ “ਬਿਨਾਂ ਵਰਦੀ ਵਾਲਾ ਸਿਪਾਹੀ” ਅਤੇ “ਜ਼ਿੰਦਾ ਸ਼ਹੀਦ” ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਰਸਮੀ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਣ ਗਿਆ।
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੌਜੀ ਯੂਨਿਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿੱਕੀ ਖੁਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਵਰਦੀ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨਦੇ, ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਸੈਨਿਕਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਰਿਹਾ ਹੈ।
